Płyty z grami z lat 90-tych i początku lat 2000 nie miały łatwego życia. Krążki wędrowały między napędami znajomych, a dodatkowo wiele gier wymagało włożenia płyty do napędu, aby uruchomić grę. Dyski w komputerach niejednokrotnie miały tak małą pojemność, że nie sposób było zrzucić płyt na dysk, aby uniknąć porysowania. Poza tym, oprogramowanie umożliwiające to pojawiło się dużo później. Z tego powodu wiele płyt jest obecnie w stanie agonalnym i nie daje możliwości zwykłego zainstalowania gry. Sprawdzam, w jaki sposób domowymi metodami możemy spróbować uratować dane przed zniknięciem.
Stan płyty
Na samym początku musimy ustalić, czy w ogóle jest szansa na odzyskanie plików z krążka. W zależności od typu dysku istotne będą różne powierzchnie i elementy płyty. W przypadku płyt CD ważna jest zarówno powierzchnia z danymi, jak i powierzchnia z etykietą, grafiką. Zacznijmy od góry – jeśli płyta posiada głęboką rysę na grafice, przez co warstwa „sreberka” została zdrapana, to nawet krystalicznie czysta płyta bez rys może nie dać się już odczytać. Najłatwiej jest sprawdzić to kierując płytę pod światło – jeśli widać prześwit, to najprawdopodobniej dane są nie do odzyskania. Można próbować zamalować brakujący obszar srebrnym markerem, lecz bardzo rzadko przynosi to pożądany efekt. Jeśli jednak płyta jest nienaruszona z wierzchu można zerknąć na jej stronę z danymi. Rysy poprzeczne (od środka do zewnątrz), które wyglądają na powierzchowne najczęściej są do odratowania. Gorzej jest z rysami, które są zarysowane dookoła, zgodnie ze sposobem odczytu danych (okręgi na dysku). Głęboka rysa dookólna najczęściej dyskwalifikuje płytę i dane będą trudne do odzyskania. Jeśli widzisz rysę, która mocno wgryza się w tworzywo i jest wyraźnie wyczuwalna pod palcem (np. blokuje palec przy próbie przejechania po powierzchni) to bez polerowania powierzchni możesz zapomnieć o odzyskaniu danych.
Sytuacja ma się nieco lepiej w przypadku krążków DVD. Ich budowa sprawia, że uszkodzenie wierzchniej strony nie jest tak odczuwalne i zaklejenie ich drobną naklejką lub zamalowanie markerem bardzo często pomaga przy odczycie danych. Podobnie jest z rysami po stronie warstwy danych. Ze względu na inną konstrukcję krążka i zastosowanie grubszych warstw tworzywa płyta DVD wybacza nieco głębsze rysy. Podobnie jak w przypadku CD jednak głęboka rysa odkształcająca tworzywo niemal w 100% dyskwalifikuje płytę z prób odzyskania danych.
Wspomnę jeszcze tylko na koniec o pęknięciach płyt. Jeśli widzisz, że płyta posiada pęknięcie kierujące się od środka do zewnątrz (na wewnętrznym pierścieniu) to włożenie jej do napędu może się skończyć uszkodzeniem sprzętu. Zdarzyło mi się, że płyta taka rozpędzona do prędkości odczytu około 52X pękła w napędzie roztrzaskując się przy tym na setki małych kawałeczków. Moment pęknięcia dysku uszkodził oczko lasera i napęd nadawał się już tylko do utylizacji. Z tego względu nie polecam prób odczytu pękniętych dysków w domowych napędach.
Czyszczenie w domu
Po ustaleniu, czy płyta nadaje się w ogóle do prób odzyskania danych możemy spróbować domowych metod czyszczenia. Jeśli masz do dyspozycji alkohol izopropylowy, to będzie on idealnym środkiem. Nie zostawia smug, szybko odparowuje i pozwala na dokładne wyczyszczenie powierzchni. Kolejnym na liście będzie dedykowany płyn do czyszczenia płyt, monitorów i okularów. On również dobrze wyczyści powierzchnię z brudu i odtłuści powierzchnię. Jeśli nie masz jednak żadnego z powyższych, to w ostateczności możesz spróbować perfum z alkoholem. Tak, wiem, że perfumy mają w sobie masę dodatków, w tym olejków, ale w jakiś pokręcony sposób potrafi to pomóc, gdyż czysty alkohol odparowuje od razu cały, a te elementy z perfum wypełniają mikro ryski, przez co powierzchnia odczytu jest jeszcze lepsza.
Samo czyszczenie płyty powinno odbywać się poprzez nałożenie substancji czyszczącej na nośnik, a następnie wycieranie go ruchem od środka płyty do zewnątrz tak, aby nie utworzyć przypadkiem dookólnej rysy, która dodatkowo pogorszy sprawę. Do czyszczenia najlepiej użyć wacików lub najzwyklejszych, niebarwionych, bezzapachowych chusteczek higienicznych.
Kopiowanie na dysk
Pierwsza metoda odzyskania to próba przekopiowania danych na dysk komputera. Czasami podczas instalacji gry pojawia się błąd (np. CRC), gdyż instalator przy pierwszej próbie odczytu odrzuca uszkodzony plik. Przy kopiowaniu na dysk system próbuje jednak kilka razy odczytać ten sam obszar i plik staje się czytelny. Oczywiście nie jest to idealne rozwiązanie, ale warto spróbować.
Zgrywanie obrazu
Dużo lepszą metodą jest próba zrobienia obrazu dysku przez dedykowane oprogramowanie. Moim faworytem jest Alcohol 120%, który w swojej konfiguracji pozwala na zaznaczenie ile razy będzie próbował odczytać uszkodzony obszar. W wielu przypadkach miejsce z błędem CRC stawało się dostępne do przeglądania, a plik wracał do działania.
Profesjonalne usługi czyszczenia
Jeśli powyższe czynności, czyli czyszczenie, kopiowanie i tworzenie obrazu nie pomogły, to niestety bez profesjonalnej pomocy się nie obejdzie. Wiem, że niektórzy polecają polerowanie powierzchni pastą do zębów lub bardzo drobnymi papierami ściernymi, lecz muszę przyznać, że próbowałem tych metod na trzech krążkach i w trzech przypadkach jedynie uszkodziłem bardziej krążek… Nie chcę tutaj polecać konkretnych firm, więc powiem tylko, że wystarczy wpisać w wyszukiwarce frazy „regeneracja płyt„, a pojawi się wiele firm, które oferują takie usługi (także wysyłkowo).
